Een goede communicatie met de plaatselijke bevolking (Ivo van Aart, Producer / Regie-Assistent)

Op het moment dat je een film produceert in het buitenland, waar dan ook, ben je in een groot nadeel ten opzichte van Nederland. In het buitenland ben je altijd te gast. Terwijl je in Nederland tot in detail kennis hebt van wat je ‘kunt maken’ en wat niet, is het bij andere culturen altijd aftasten wat wordt geaccepteerd en wat niet. Zeker in dunbevolkte gebieden waar tradities en gebruiken vaak nog actueel zijn. Gelukkig voor ons is het Schotse volk een erg openhartig, vriendelijk en vrijgevig volk. We zijn tegen weinig weerstand opgelopen, mede dankzij de beleefdheid van de mensen die in het gebied wonen.

Wat ik heb geleerd is dat je zeker in dunbevolkte gebieden goed contact moet houden met de plaatselijke bevolking. Met mijn beste Engels (en poging tot het verstaan van Schots) ging ik regelmatig op te koffie bij mensen om iets geregeld te krijgen. Mensen die zo afgelegen wonen krijgen niet veel bezoek, dus in plaats van een gesprek aan de deur word je meteen uitgenodigd om binnen te komen en wordt de ketel opgezet. Hier moet je echt in meegaan, niet alleen omdat het heel leuk is maar omdat het ook kansen biedt. Vaak weten mensen uit de plaatselijke bevolking meer van het gebied dan jij, hoe goed je research van te voren ook is geweest.

In de tweede helft van de draaiperiode waren we veel in het plaatsje Kilchoan, waar maar een paar honderd mensen wonen. Blijkbaar waren we als Nederlandse karavaan zo opvallend dat we na een paar dagen bezoek kregen van een man die een weblog bijhield over alles wat gaande is: de Kilchoan Diaries. Hij legde ons uit dat het hele dorp bijzonder nieuwsgierig was geworden naar ons. We waren in een paar dagen erg bekend geworden.

In het vervolg zou ik de aanwezigheid als filmploeg nog eerder bekend maken en vanaf het begin al ( of vooraf) zoeken naar een plaatselijke nieuwsdienst. Een krantje, blog of iemand die centraal staat in de gemeenschap is vaak nog interessanter om te benaderen dan iemand vanuit een overheid.

Een goede sfeer tijdens de draaiperiode (John Jonkers, Productieleider)

Alle crew- en castleden zullen gaan voor een fijne, professionele (en/of vriendschappelijke) draaiperiode. Toch liggen er voetangels en klemmen op het pad. Het Herautteam in Schotland bestond uit 16 personen die bijna dag en nacht met elkaar te maken hadden. Lange draaidagen onder vaak lastige (weers)omstandigheden, weinig tot geen tijd voor jezelf, een vol en strak draaischema en accommodaties waar je veelal op elkaars lip zat. Een goed recept om het met elkaar aan de stok te krijgen.

Dat dat weinig is gebeurd tijdens onze draaiperiode komt met name door de positieve instelling van de individuele teamleden, de duidelijke communicatie, een goede catering en een coachende/helpende insteek van de productieleiding.

Veel conflictjes en irritaties komen voort uit onvoldoende kwaliteit van communicatie. Bij Heraut waren de taken al snel verdeeld: de opnameleiding gaf -direct na de avondmaaltijd- de algemene informatie over de volgende dag. De regisseuse kaartte het gedeelte af dat de acteurs betrof. Verder sprak het productieteam en de opnameleiding met de individuele hoofden de specifieke zaken van de komende draaidag door.

Een onderschat deel van studentenproducties is vaak de catering. Veelal komt dit door een krap budget waarbij kwalitatief goede maaltijden al snel sneuvelen. In de begroting van Heraut was er een royaal bedrag uitgetrokken voor de catering. Ook hadden we het geluk om een goede kok aan de haak te slaan.

Als het team rond een uur of acht behoorlijk “afgedraaid” aan tafel ging en werd getrakteerd op een goed verzorgde maaltijd zag je de energie terugkeren. Die maaltijden waren het rustmoment en het moment voor de verhalen van de dag. Ze versterkten duidelijk het teamgevoel. Bovendien zijn goede maaltijden van belang om mensen gezond en fit te houden. Niets vervelender dan een ziek teamlid.

Als de zaken goed georganiseerd zijn komt er voor de productieleider ruimte vrij om wat meer boven de productie te gaan hangen. Om -figuurlijk- even afstand te nemen om te kijken naar het functioneren van de individuele teamleden en de samenwerking binnen het team.

Bij onze productie zaten er soms mensen doorheen. Een -vaak kort- persoonlijk gesprek, een compliment of -heel praktisch- gewoon even bijspringen bleek dan al voldoende om iemand weer op de rails te krijgen.

Vroegtijdig signaleren, coachen en een helpende hand droeg bij Heraut mede mee aan een goede teamsfeer.

Montage (Luuk van Stegeren)

Het editen van Heraut was voor mij een spannende opdracht. Ik had nooit een film langer dan 20 minuten gemonteerd. Ik had het er in het begin dan ook redelijk moeilijk mee. Er was veel materiaal. Bovendien werd ik in een later stadium bij de productie betrokken en was nog niet goed bekend met het verhaal. Dit is een normale gang van zaken, maar voor mij was het nieuw, aangezien ik meestal ook bij de preproductie betrokken ben.

De eerste week heb ik besteed aan het mij eigen maken van het beeldmateriaal. Ook moest het geluid nog gesynct worden, waardoor ik al het materiaal twee keer heb gezien. Hierna is een ruwe edit gemaakt. Toen werd het voor mij pas echt duidelijk hoe het verhaal er uit zou komen te zien.

Vanaf dat moment is Rosanne erbij komen zitten en zijn we gaan monteren.  In het begin ging dat snel, we hadden een deadline voor een ruwe versie voor het NFF. De grove opzet zat dan ook al vrij snel goed in elkaar en deze zijn we met een aantal mensen gaan viewen. Hier werd duidelijk wat er mankeerde aan de montage, en dat was veel. De twee verhaallijnen waren niet goed in evenwicht. Het was te traag, het einde slepend, en de karakterontwikkeling was niet gelijk door de hele film heen. Een aantal scène’s liep niet goed. We hebben veel veranderd. Na een relatief korte tijd hadden we ineens tien verschillende versies van de film. Deze zijn we allemaal goed gaan bekijken en hieruit hebben we één tijdlijn gemaakt: de beste stukken uit alle tijdlijnen bij elkaar. 

Uiteraard is er bij dit proces veel discussie geweest, met name of er bepaalde scènes in moesten blijven. Van de vraag of het nog wat sneller moest tot het wel of niet meenemen van een ooglid-knipper. Hier hebben we dan ook veel meningsverschillen gehad. Maar uiteindelijk was dit wel een van de meest interessante periodes. Regelmatig probeerde ik Rosanne over te halen om iets wel of niet te doen. Soms lukte dat, vaak ook niet. Hier heb ik dan ook geleerd dat ik me uiteindelijk bij de keuze van een regisseur neer moet leggen, want het blijft toch zijn/haar film. Als we er absoluut niet uitkwamen schakelden we anderen in om mee te kijken. Een frisse kijk op de beelden is prettig. Na twee maanden montage staat het vizier niet geheel scherp meer.

Zo is de eindedit tot stand gekomen. Achteraf gezien was het meer praten dan daadwerkelijk cuts maken, het was bijna een psychologisch proces.  Ik vond dat proces heel interessant, vooral ook omdat ik het bij andere montageopdrachten niet op deze manier heb meegemaakt. Het was een lange en zware weg die uiteindelijk veel voldoening en een goed resultaat heeft opgeleverd.

Sounddesign (Erik van der Ven)

Heraut is een film waarbij het erg om de sensitiviteit gaat. Het verhaal gaat  over eenzaamheid en een zeldzaam contact maken met anderen. De nadruk van muziek en sounddesign in Heraut zal dan ook op deze sensitiviteit liggen. Je moet als het ware in de karakters kunnen kruipen, en kunnen voelen wat ze denken, doen en  doormaken.

Dit wordt in sounddesign nagestreefd door op de set al zo dicht mogelijk op de acteurs te zitten met het geluid. En dan letterlijk zo dicht mogelijk. Met de boom-microfoon werd niet de omgeving of de sfeer opgenomen, maar juist de details als voetstappen, het kraken van het gras,  regendruppels op een brommer of jas. Bewegingen moesten bijna voelbaar hoorbaar zijn. Een boom alleen is hierbij niet voldoende. Ook werden acteurs voorzien van een zender, niet alleen in scènes bij dialoog, maar vooral ook in scènes waarin helemaal geen dialoog zat, maar subtiele bewegingen. Door een microfoon op de huid van de acteurs te plaatsen werden deze bewegingen nog beter geregistreerd. Ademhaling, het schuren van een jas, het draaien van een hoofd, alles kwam binnen via de microfoon. Doordat er niet veel gesproken werd in de film was het ook mogelijk om de zenders op andere plekken te plakken dan gangbaar, om juist die andere bewegingen binnen te krijgen zoals een microfoon op een been voor betere voetstappen. 


In de muziek wordt rekening gehouden met de verhaallijn door middel van frequenties die spanning veroorzaken. Niet in de vorm spanning waarbij er iets engs te gebeuren staat, maar spanning in de vorm van disbalans. Het niet altijd comfortabel voelen. Dit sluit aan bij de karakters die soms samen op pad zijn, maar elkaar nog niet gevonden hebben. In andere scènes is er juist wel dat contact wat ze samenbrengt, en daar is dat dan ook ‘voelbaar’ in de muziek. De muziek is meer in balans, komt meer samen. Hiermee is gespeeld gedurende de film. Karakters hebben eigen thema’s gekregen, eigen geluiden, die samen kunnen komen, maar die ook van elkaar verwijderd kunnen raken in de muziek. 

Muziek balans/ disbalans

 Thema Ivar & Ella/ Thema Noa & Anna

Gestreefd is ook om de muziek niet ‘tastbaar’ te maken, zoals gevoel ook niet tastbaar is. Dit is gedaan door nergens realistische instrumenten te gebruiken. Je zal nooit duidelijk een gitaar horen, of een viool of cello. Elke geluid is vervormd, veranderd, niet altijd meer even goed te duiden. Ook is er gebruik gemaakt van veel synthesizers om een basis te hebben voor de verschillende thema’s en karakteristieke geluiden zodat de film één geheel zou blijven.

In zowel muziek als sounddesign wordt rekening gehouden met het landschap wat in het ene shot heel weids kan zijn, maar in het andere shot juist dicht bij het karakter staat. De muziek wordt grootser wanneer er mooie landschappen te zien zijn, maar iel wanneer er close-shots worden gebruikt en juist de persoon in dat weidse landschap de aandacht moet trekken in plaats van de wijde omgeving zelf. Door hiermee te spelen creëer je ook een gevoel van eenzaamheid en gevoeligheid.  Hetzelfde geldt voor het sounddesign waarbij in weidse beelden harde wind waait, en in close-shots juist de kleine details nog hoorbaar zijn als het kraken van het gras of soms een vogeltje wat fluit. Alles wordt gedaan om de sensitiviteit en eenzaamheid van de karakters hoorbaar en vooral ook voelbaar te maken. 

Conclusie (Rosanne Pel)

Vlak voordat we vertrokken naar Schotland kreeg ik een mailtje van mijn docent Ben van Lieshout. Hij stak nog even een hart onder de riem waar ik nog veel aan heb gehad tijdens de draaiperiode:

''....Blijf alert en ontspannen, je hebt mooie acteurs, een goede crew en een ongeëvenaard landschap! Hou je cast en crew scherp, niet verkrampen, niet te snel geïrriteerd raken als het tegenzit, maar altijd vertrouwen uitstralen....''

Ik denk dat de basis van een geslaagde film ligt in het team. Als regisseur is het je taak je groep te overtuigen van je ideeën. Om iedereen te laten zien dat ze aan iets moois en bijzonders werken. Je moet zorgen dat iedereen daarin geloofd en blijft geloven. En misschien nog belangrijker:  je moet het beste uit elkaar proberen te halen, hoe voor de hand liggend dat ook lijkt.

Irritatie heeft geen zin, maar het komt altijd wel een paar keer om de hoek kijken. In het geval van ''Heraut'' hadden we, zoals onze productieleider dat al noemde, de ideale ingrediënten om de productie te laten ontsporen.

De productie is geslaagd omdat we als een team soepel door alle fasen heen zijn gegaan.

Het was bijzonder wat we deden en waar we waren. En dat gevoel bindt een groep.

''Raak dus niet te snel geïrriteerd als het tegenzit, maar blijf vertrouwen naar elkaar uitstralen.''

Rosanne Pel